Endurskoðun á stuðningskerfi landbúnaðarins fram undan

Með framlengingu gildandi búvörusamninga til loka árs 2027 er lagður grunnur að stöðugleika en jafnframt er fram undan umfangsmikil endurskoðun á stuðningskerfi landbúnaðarins, sagði atvinnuvegaráðherra við setningu Búnaðarþings. Hann nefndi jafnframt ýmis brýn verkefni sem liggja fyrir á næstu mánuðum og misserum svo sem endurskoðun á lögum um velferð dýra og á jarðalögum.

Hanna Katrín Friðriksson atvinnuvegaráðherra sagði í ávarpi sínu við setningu Búnaðarþings að með því að klára formlega framlengingu gildandi búvörusamninga til loka árs 2027 væri lagður grunnur að stöðugleika á sama tíma og ljóst væri að fram undan sé umfangsmikil vinna við endurskoðun á stuðningskerfi landbúnaðarins.

„Sú vinna verður unnin í nánu samtali við greinina. Markmiðið er að tryggja að stuðningurinn endurspegli breyttar aðstæður, auki sveigjanleika, styðji við nýsköpun og framleiðni og taki mið af auknum kröfum samfélagsins um sjálfbærni, gagnsæi og ábyrgð.“

Kynslóðaskipti

Ráðherra sagði að fram undan væri því mikilvægt samtal um framtíð íslensks landbúnaðar. „Þar þurfum við að horfa til þess hvernig við tryggjum að greinin sé bæði samkeppnishæf og aðlaðandi fyrir komandi kynslóðir.“

Kynslóðaskipti væru ein stærsta áskorun landbúnaðarins í dag. „Við sjáum að meðalaldur bænda er hár og að nýliðun þarf að aukast. Þetta snýst ekki aðeins um að taka við búum, heldur um að skapa aðstæður þar sem ungt fólk sér tækifæri til að byggja upp lífsviðurværi sitt í landbúnaði. Þar skipta aðgengi að fjármagni, stuðningskerfi sem hvetja til nýliðunar og skýr framtíðarsýn sköpum.“

Fjárfestingarþörf

Ráðherra sagði þennan vanda einnig tengjast fjárfestingaþörf landbúnaðarins. „Til að mæta kröfum um aukna framleiðni, bæta nýtingu auðlinda, draga úr losun kolefnis og auka velferð dýra þarf verulegar fjárfestingar. Við þurfum að tryggja að rekstrarumhverfið styðji slíkar fjárfestingar og að hvatar séu til staðar fyrir bændur til að þróa starfsemi sína áfram.“

Velferð dýra

Ráðherra sagði að velferð dýra væri málefni sem njóti sífellt meiri athygli í samfélaginu. „Það er eðlilegt og mikilvægt. Íslenskur landbúnaður hefur á margan hátt staðið framarlega á því sviði, en við megum aldrei slaka á kröfum. Traust almennings byggir á því að við sýnum í verki að velferð dýra sé í forgangi og að við séum reiðubúin að þróa reglur og starfshætti í takt við aukna þekkingu og breytt viðhorf.“

Sagðist ráðherra hafa áform um að taka til endurskoðunar á næsta þingvetri lög um velferð dýra sem voru sett 2013 „og um það verður að sjálfsögðu haft samráð við bændur eins og aðra hagaðila“, sagði ráðherra.

Tryggja þarf stöðu kvenna

Ráðherra sagði mikilvægt að tryggja stöðu kvenna í landbúnaði og að tækifæri þeirra séu jöfn, „að aðgengi að stuðningi og fjármagni sé raunverulega opið öllum og að raddir kvenna fái aukið vægi í stefnumótun og ákvörðunum“.

Endurskoðun á jarðalögum

Í máli ráðherra kom fram að til stendur að skoða hvernig tryggt sé að land nýtist til framleiðslu matvæla, að aðgengi að landi sé raunhæft fyrir þá sem vilja hefja búskap og að langtímahagsmunir samfélagsins, þar á meðal fæðuöryggi, séu hafðir að leiðarljósi. „Það hyggjumst við meðal annars gera með því að taka gildandi jarðalög til skoðunar í því ljósi,“ sagði ráðherra.

Efla innlenda framleiðslu

Ráðherra sagði að atburðir í alþjóðasamfélaginu hafi sýnt að traustar innlendar framleiðslukeðjur skipti sköpum. „Íslenskur landbúnaður og önnur matvælaframleiðsla er þar lykilþáttur. Það er sameiginlegt verkefni okkar að styrkja þann grunn enn frekar, með því að efla innlenda framleiðslu, tryggja aðföng og byggja upp þekkingu og nýsköpun.“

Alþjóðlegar áskoranir

Ráðherra lagði áherslu á að áskoranir íslensks landbúnaðar væru á margan hátt hluti af stærra alþjóðlegu samhengi og sannarlega ekki séríslenskar. „Víða um heim glímir greinin við hækkandi meðalaldur bænda og erfið kynslóðaskipti, auk þess sem óstöðugar aðfangakeðjur og hækkandi verð á aðföngum hafa haft veruleg áhrif á rekstrarskilyrði. Það er ekki bara hér sem landbúnaður er háður innfluttu jarðefnaeldsneyti, lyfjum, tækjabúnaði og mörgu öðru. Það er mikilvægt að efla sjálfbærni og auka viðnámsþrótt bæði landbúnaðarins og samfélagsins í heild, svo við fáum betur staðist áföll í ótryggum heimi. Atburðir undanfarinna missera hafa leitt það skýrt í ljós.“